Op zoek naar een nieuw verhaal

Door: Anna Dijk

Politiek verslaggever Anna Dijk bezocht Kruistocht en Tenzij je een beter plan hebt

Een motief dat ik in de politieke voorstellingen op Jonge Harten steeds terug zie komen is de zoektocht naar een Verhaal: een moderne mythe die ons vertelt hoe het verder moet. Want hier zitten we dan: postmodern, geëngageerd en belezen. We geloven niet meer in die ene Waarheid die alles verklaart, de wereld is complex en problemen kunnen van meerdere kanten bekeken worden. Het is bevrijdend om niet meer ergens in te moeten geloven, alleen lijken de problemen tegenwoordig soms zo groot dat we niet inzien hoe we er iets tegen kunnen doen. De nieuwe Verhalen waar naar gezocht wordt hoeven niet alles te verklaren, maar dienen als wegwijzer. Ze vertellen je misschien niet wat de oplossing is, maar geven je een duwtje in een interessante richting.

De afgelopen dagen heb ik twee voorstellingen gezien waarin de zoektocht naar een nieuw Verhaal heel letterlijk genomen wordt. Tenzij je een beter plan hebt is een reactie op een oproep van filosoof Thijs Lijsters die zegt dat het de taak is van kunstenaars en filosofen om deze nieuwe Verhalen te schrijven. In Kruistocht bleek dat zo’n verhaal al lang bestond: Kruistocht in Spijkerbroek van Thea Beckman speelt zich af in de dertiende eeuw, maar als je het nu leest is het verrassend actueel.

Kruistocht is geen theatrale vertelling van het kinderboek, het boek is eerder een uitgangspunt: het verhaal gaat over een jongen uit de moderne tijd die in een kinderkruistocht beland, een gigantische groep kinderen die naar het Midden Oosten trekt om oorlog te voeren met de Saracenen, de Moslimgemeenschap die op dat moment Jeruzalem in bezit heeft. De voorstelling zelf begint met de twee hoofdpersonen, gespeeld door Sadettin Kirmiziyüz en Marjolijn van Heemstra, die voorlezen uit de boekverslagen die ze als kind over Kruistocht in Spijkerbroek hebben geschreven. Het boek was zo bekend dat het bij beiden een belangrijke rol speelde in hun kindertijd. Ze vragen zich af hoe het boek nu gelezen zou worden, nu 9/11 geweest is.

Is een kruistocht wel zo onvoorstelbaar in deze tijd?

Ze besluiten om zelf de reis uit het boek te gaan maken, als een soort anti-kruistocht. Ze beginnen in Frankrijk op de plek waar één van de historische kinderkruistochten begon en reizen vanaf daar naar Marseille. De reis gaat anders dan verwacht: overal in Frankrijk hangen posters van Front Nationale, en Sadettin wordt meerdere keren zonder reden gevraagd om zijn paspoort te laten zien. Ze beginnen zich af te vragen of een kruistocht wel zo onvoorstelbaar is in deze tijd. “Eigenlijk zou elke tijd wel een Dolf kunnen gebruiken,“ zegt Marjolijn aan het einde van de voorstelling. “Iemand die helpt en luistert en zich afvraagt waar al die haat vandaan komt.“

In Tenzij je een beter plan hebt reageren Anoek Nuyens en Rebekka de Wit op een oproep van cultuurfilosoof Thijs Lijsters die zegt dat het de verantwoordelijkheid is van kunstenaars en filosofen om nieuwe Verhalen te verzinnen. “Op de theateracademie leerden we dat we het klein moesten houden, maar wij dachten: fuck it.”

De wereld tot persoon maken

Anoek en Rebekka willen het hebben over klimaatverandering, maar ze lopen al snel tegen het probleem aan dat Verhalen eigenlijk altijd over mensen gaan, en de hoofdpersoon van klimaatverandering is niet de mens. Ze vertellen dat ze niet wisten hoe ze een verhaal moesten schrijven zonder een mens in de hoofdrol. “Misschien zijn we wel niet in staat ons dit voor te stellen,” dachten ze. Maar in mijn ogen is het Verhaal zonder mens de monoloog waar ze de voorstelling mee beginnen: het verhaal van de oerknal, het ontstaan van de aarde en alles wat daarbij kwam kijken. De mens komt voor in dat verhaal, maar is in vergelijking zo klein. De voorstelling eindigt met dat ze ontdekken dat er er tegenwoordig dieren en zelfs natuurgebieden zijn die een Habus-Corpus status krijgen, een fundamenteel persoonsrecht dat tot kort geleden alleen voor mensen bestemd was. Misschien hebben ze zo toch een manier gevonden om de wereld tot persoon te maken, hoewel dat misschien niet helemaal is zoals ze hadden verwacht.

Hoewel beide voorstellingen een heel ander probleem behandelen, zijn er veel parallellen. Opvallend is hoe in beide voorstellingen naar het verleden gekeken wordt. In Kruistocht wordt teruggekeken op een kinderboek dat zich afspeelt in de dertiende eeuw, en Tenzij je een beter plan hebt gaat zelfs terug tot de Oerknal. Misschien helpt het om te beginnen met iets wat je al kent, zodat je er daarna een eigen draai aan kan geven.

De zoektocht en het verhaal

Daarnaast neemt zoektocht naar het Verhaal in beide voorstellingen bijna evenveel ruimte in beslag als het Verhaal zelf. Tegen het einde van de voorstelling Kruistocht valt het Verhaal uit elkaar. Sadettin wordt boos en rukt een deel van het decor naar beneden. Dan vraagt hij aan Marjolijn of ze het publiek niet iets moeten vertellen. Marjolijn geeft toe dat Sadettin in werkelijkheid de reis in zijn eentje gemaakt heeft, en dat Sadettin in werkelijkheid niet zo vaak naar zijn paspoort is gevraagd. Het verhaal dat ze vertelden klopt dus niet helemaal. “Maar,“ zegt ze, “het is wel waar.“ De waarheid in de verhalen is misschien niet hoe het hen letterlijk is overkomen, maar het is wel hoe het veel mensen dagelijks overkomt. De opkomst van anti-moslimgroeperingen en de achterdocht tegen mensen met een Arabisch uiterlijk groeit. Door het publiek niet te laten vergeten dat het om fictie gaat, zijn ze eerlijker dan de Grote Verhalen van vroeger en kunnen ze toch met dezelfde kracht vertellen.

Ons festivalhart

Ons festivalhart zit dit jaar wederom aan de Oosterstraat 7a, in de steeg achter het Grand Theatre. Kijk om het hoekje en vind ons daar! Dit is hét hart en dé ontmoetingsplek van het festival. Je kunt hier terecht voor een goed gesprek, een drankje en elke avond draait er een DJ. Wat ons betreft kunnen de voeten dus van de vloer! Ook kun je hier terecht met al je vragen bij het infopunt en kun je meteen een kaartje aanschaffen bij de kassa.

Kom gezellig langs voor een kop koffie of een borrel in het café!